Een bank doet aangifte van verdachte geldstromen. De FIOD vermoedt een grootschalige beleggingsfraude. Als het onderzoek van start gaat, blijken er miljoenen euro’s van beleggers binnen te stromen. Hoe kun je deze mensen in bescherming nemen? Wanneer grijp je in? En wat is het risico dat je de zaak daarmee ‘stuk’ maakt? In gesprek met een fraude officier van justitie van het Functioneel Parket.

Vermoeden van fraude
‘Fraude is een vorm van bedrog. Denk aan witwassen, oplichten, belastingfraude, corruptie, financiële instellingen die zich niet aan de regels houden, illegale trustkantoren, noem maar op. Praktijken die op allerlei manieren aan het licht kunnen komen, zoals een aangifte van iemand die is opgelicht, een financiële instelling die verdachte transacties signaleert, een tip van de belastingdienst of een toezichthouder. We kunnen ook zelf iets op het spoor komen via een bericht in de krant bijvoorbeeld. In een zogenaamd tripartiete overleg, dat is een gesprek tussen het OM, de FIOD en een toezichthouder zoals DNB of AMF, wordt beslist of een dergelijk vermoeden van fraude bestuursrechtelijk of strafrechtelijk verder wordt onderzocht.

‘Bij fraude heb je vaak te maken met complexe constructies waar veel geld mee gemoeid is.’

Aanvangsproces-verbaal
‘Het onderzoek begint met de opmaak van een aanvangsproces-verbaal. Daarin staan de vermoedelijke feiten, wie de verdachten zijn en welke instellingen of facilitators erbij zijn betrokken. Bij fraude heb je vaak te maken met complexe constructies waar veel geld mee gemoeid is. Het is vaak een kerstboom aan entiteiten, met veel verdachten in veel verschillende landen. Als officier geef je richting aan het onderzoek. Dat betekent dat je de strategie uitzet en bepaalt waar je de focus op legt. Om een goed beeld te krijgen, kan het voorkomen dat je mensen een tijdje gaat tappen, of laat volgen om te zien op welke adressen ze bezig zijn en met wie ze samenwerken. In dit stadium weten de verdachten nog niets. Dat is belangrijk, want als je verdachten alarmeert dat er een onderzoek loopt kunnen ze bewijsmateriaal wegwerken, geld wegsluizen of zelf verdwijnen. Zo kun je de zaak ‘stuk’ maken.’

‘Een inval vraagt veel voorbereiding. Je krijgt maar één kans om het goed te doen.’

Klapdag
‘Na soms maanden van onderzoek komt het moment van inval: Klapdag, noemen we dat. Bij grote fraudezaken is dat vaak een gecoördineerde actie, tegelijkertijd op verschillende plekken en in verschillende landen. Daarbij worden bedrijven en woningen doorzocht, administratie en andere spullen in beslag genomen, rekeningen bevroren en verdachten aangehouden. Vaak gaat er ook een oplegger mee om dure auto’s af te pakken. Zo’n inval vraagt veel voorbereiding. Je moet ook tactisch kijken wat een goed moment is. Soms doen we een drive-by om erachter te komen waar een verdachte zich op een bepaald moment van de dag ophoudt. Je moet ook weten wát je in beslag wilt nemen, niets over het hoofd zien, anders is het morgen weer verdwenen of staat het op een andere naam. Je krijgt maar één kans om het goed te doen.’

 

De zaak: Beleggingsfraude
‘Oplichters verkochten beleggingen in duurzame energie en staken het geld in hun eigen zak. De zaak kwam aan het rollen toen banken aangifte deden van ongebruikelijke geldbewegingen. Samen met de FIOD en AFM besloten we om er een strafzaak van te maken. Al snel vermoedden we dat het foute boel was. Tegelijkertijd zagen we dat er elke dag heel veel geld van beleggers op die rekeningen werd overgemaakt. Het ging heel hard. Toen hadden wij zoiets van: we moeten zo snel mogelijk ingrijpen om beleggers te beschermen en het geld zeker te stellen. Hoe doe je dat? Een grote inval kun je niet in een week organiseren, beslagleggen op een bankrekening wel. Maar dan loop je risico dat je de verdachten alarmeert. Wij kozen toch voor beslaglegging. Bankrekeningen werden bevroren en via een persbericht op onze site waarschuwden we beleggers om niet met deze partij in zee te gaan. 

‘Dat zie je wel vaker bij fraude, criminelen die denken dat ze onaantastbaar zijn. Ze leven in een bubbel en denken dat het allemaal wel goed komt.’

Slapende verdachten wakker maken?
Je verwacht dat de verdachten argwaan krijgen en het onderzoek gaan dwarsbomen, maar dat was niet het geval. Sterker, na de beslaglegging kwam een berichtenstroom op gang via de telefoon, wat weer bruikbaar was voor ons. Dat zie je wel vaker bij fraude, criminelen die denken dat ze onaantastbaar zijn. Ze leven soms in een bubbel en denken dat het allemaal wel goed komt. Na 3 maanden vond de inval plaats, een gecoördineerde actie op wel 10 locaties in Nederland. Ik geloof dat 80 man van de FIOD op de been was. We hebben van alles in beslag genomen, waaronder ook vastgoed in het buitenland. Er zijn luxegoederen afgepakt en de hoofdverdachten werden ingerekend. Uiteindelijk hebben ze bijna 8 maanden in voorarrest gezeten. Binnen 2 jaar vond de inhoudelijke zitting plaats, na een uitvoerige regiefase waarin vele getuigen zijn gehoord. De verdachten werden tot celstraffen veroordeeld. Voor ons was dat nog niet het einde van de zaak. We hebben nog veel contact met curatoren die verschillende boedels van betrokken bedrijven proberen af te wikkelen en we hebben contact met buitenlandse autoriteiten om het verbeurd verklaarde vastgoed in de Filipijnen en Portugal te gelde te maken. Best een gepuzzel, maar daar hebben we onze afpakspecialisten voor.’ 

Bekijk de vacature
Powered by Emply